Vingerafdrukken op eID: de overheid moet de grondwet respecteren

De overheid gaat met de uitspraak van het Grondwettelijk Hof rekening moeten houden in elk uitvoeringsbesluit voor de toepassing van de vingerafdruk op de identiteitskaart.

Bij de wet die de vingerafdrukken naar de identiteitskaart brengt, zullen nog wat uitvoeringsbesluiten komen eer alles in de praktijk geregeld is. Privacy-juristen en wakkere burgers blijven waakzaam. De uitvoeringsbesluiten moeten het arrest van het Grondwettelijk Hof respecteren.

Er zullen nog diverse Koninklijke Besluiten volgen waarin de overheid verduidelijkt hoe en waar en wanneer in de praktijk vingerafdrukken worden gebruikt.

Die KB’s moeten rekening houden met de bepalingen van het arrest van het Grondwettelijk Hof van 14 januari 2021 dat een aantal bezwaren van van enkele mensenrechtenorganisaties en burgers (waaronder ikzelf [1]) heeft verworpen. Maar het Hof heeft niet alle bezwaren verworpen.

De overheid zal erop moeten toezien

  • dat de vingerafdrukken alleen gelezen mogen worden
  • dat ze niet mogen gekopieerd of opgeslagen worden (tenzij wat nodig is voor de aanmaak van de kaarten)
  • dat er geen nationale of andere databank van vingerafdrukken van alle burgers komt
  • dat de Europese privacywetgeving van toepassing is, die strenger is dan wat de ministers van Binnenlandse Zaken bij de goedkeuring van de wet ambieerden.

Elke gewone rechter kan die KB’s onderzoeken en desgevallend ongrondwettelijk beschouwen.

Tegenover een overheid die alle privacygrenzen aftast, staan rechters. En wakkere burgers.

Het Hof heeft een grens getrokken bij de Europese wetgeving. En daar moet de overheid zich aan houden.

Wij wakkere burgers gaan dus de toepassing van de wet in de praktijk in het oog houden.

In deze coronatijden maken we voortdurend oprispingen mee van regeringen, gouverneurs en burgemeesters die maatregelen aankondigen of uitvaardigen, die aanvallen lijken te zijn (of gewoon zijn) op de bescherming van de persoonlijke gegevens.

Crisissen zijn wel vaker aanleiding tot het inperken van vrijheden en het opgeven van persoonsrechten. Terreuraanslagen waren dat, de pandemie is dat, maar ook grote evenementen zoals Olympische Spelen. Frankrijk maakt zich al op voor Parijs 2024. Privacy-activisten zijn alert.

Dit is het vierde artikel in een reeks van vijf.
1 - 2 - 3 - 4 - 5 


[1] Wij, dat wil zeggen: een groepje van vier burgers, waaronder ikzelf, getrokken door Matthias Dobbelaere-Welvaert, privacyjurist, docent, auteur en een van de bezielers van Ministry of Privacy. De zaak voor het Grondwettelijk Hof werd voorbereid en gepleit door Mr. Geert Lenssens. Voor deze actie werd met crowdfunding via stopvingerafdruk.be meer dan 26.000 euro verzameld.

Vingerafdruk op eID, en toch blijft privacy rechtsprincipe

Anders dan de ministers wilden, zegt het Grondwettelijk Hof dat de strengere Europese privacywet wél van toepassing is op de vingerafdruk op de eID-kaart.

De wet die de vingerafdrukken naar de identiteitskaart brengt, springt te los om met het grondrecht van de privacy. Het Grondwettelijk Hof fluit de regering eigenlijk deels terug. De motivatie van het Hof is duidelijk en belangrijk.

Tijdens de minderheidsregeringen Michel I en II waren de ministers van Binnenlandse Zaken Jan Jambon en (na diens ontslag door het uittreden van de N-VA) Pieter De Crem enthousiaste verdedigers van de idee en de wet om onze vingerafdrukken verplicht op de identiteitskaart te laten opnemen. Beide rechts-conservatieve politici hadden het niet zo hoog op met de bescherming van het privéleven en de bescherming van de verwerking van gevoelige persoonsgegevens. Zij zagen de toepassing van de wet zeer ruim.

Het Grondwettelijk Hof heeft in zijn arrest van 14 januari 2021 heeft dan wel het bezwaar tegen die wet van enkele mensenrechtenorganisaties en burgers (waaronder ikzelf [1]) verworpen, maar het Hof aanvaardde wel uitdrukkelijk het standpunt van de klagers dat de vingerafdruk op de kaart een zaak van privacy is: “een inmenging in het recht op eerbiediging van het privéleven en in het recht op bescherming van persoonsgegevens“.

En wat meer is, het Hof fluit de regering terug die had gewild dat de Europese Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG, ook gekend in zijn Engelse afkorting GDPR) niet van toepassing zou zijn.

De AVG is wel van toepassing, stelt het Hof, “aangezien digitale vingerafdrukken biometrische gegevens uitmaken” in de zin van de AVG, is die Europese verordening van toepassing. De vingerafdrukken moeten dus omzichtig behandeld worden omdat het biometrische gegevens zijn. Lichamelijke gegevens die uniek zijn aan elke persoon en deel zijn van onze persoonlijke integriteit.

Anders dan de ministers wilden, zegt het Hof dat de strengere Europese GDPR wél van toepassing is.

Uiteraard waren wij teleurgesteld dat het Hof de hele vingerafdrukidee niet naar de prullenmand verwees. Maar deze duidelijke omschrijving hoe en waarom het gebruik van biometrische gegevens aan strengere privacyregels onderworpen moet blijven, verzachtte de teleurstelling, net zoals het duidelijke standpunt over alleen-lezen.

Het hellend vlak blijft bestaan. Een volgend wetsontwerp of wetsvoorstel kan alles weer op de helling zetten. Maar dit arrest is een duidelijke handleiding voor rechters wanneer zaken over de vingerafdruk voor de rechtbank worden gebracht.

Dit is het derde artikel in een reeks van vijf.
1 - 2 - 3 - 4 - 5 


[1] Wij, dat wil zeggen: een groepje van vier burgers, waaronder ikzelf, getrokken door Matthias Dobbelaere-Welvaert, privacyjurist, docent, auteur en een van de bezielers van Ministry of Privacy. De zaak voor het Grondwettelijk Hof werd voorbereid en gepleit door Mr. Geert Lenssens. Voor deze actie werd met crowdfunding via stopvingerafdruk.be meer dan 26.000 euro verzameld.

Vingerafdrukken op eID: alleen lezen

Politiediensten mogen de vingerafdrukken op de chip van de identiteitskaart alleen lezen om controles te verrichten, maar onder geen beding opslaan of kopiëren.

De politie kan wel controleren of de vingerafdruk op de identiteitskaart klopt met die van de hand, maar onder geen beding mag ze die opslaan of kopiëren. Dat blijkt heel duidelijk uit het arrest dat het Grondwettelijk Hof op 14 januari 2021 heeft geveld nadat privacy-activisten (waaronder ikzelf [1]) de wet op de vingerafdrukken van de vorige regering had aangevochten.

Door de uitspraak mag de regering doorgaan met haar plannen – die overigens al in uitvoering waren voor het arrest zekerheid gaf. Wij waren uiteraard teleurgesteld maar het Hof gaf de regering een aantal werkpuntjes mee.

Een belangrijk punt is namelijk hoe de vingerafdrukken mogen worden gebruikt door de politie. Politiediensten mogen de vingerafdrukken alleen lezen om controles te verrichten, maar onder geen beding opslaan of kopiëren.

Dat betekent dus in feite dat u uw digitale vingerafdruk op zak hebt net als u uw vingers meedraagt, aldus Mr Geert Lenssens. De digitale versie is niet zichtbaar en kan alleen in beperkte gevallen gelezen worden.

We gaan onze vingerafdrukken op twee manieren meedragen. Voor beide manieren geldt: de politie mag ze alleen lezen.

De overheid zag dat anders. Na zijn bezoek aan Marokko als minister van Binnenlandse Zaken in de vorige regering droomde Jan Jambon al hardop van een databank met de vingerafdrukken van alle inwoners, zoals ze dat in Marokko opbouwen.

Maar dat feest gaat niet door, zoveel heeft het Grondwettelijk Hof duidelijk gemaakt, in drie luiken:

  1. Instanties zijn enkel gemachtigd de vingerafdrukken te lezen. De “bepaling moet in die zin worden geïnterpreteerd dat zij het opslaan van de gegevens bij het lezen daarvan niet mogelijk maakt”. Er komt geen databank. In de parlementaire voorbereiding staat immers dat de vingerafdrukken “in geen geval opgeslagen of gecentraliseerd [zullen] worden, behalve voor de duur die nodig is om de identiteitskaart aan te maken en af te geven”.
  2. Grenspolitie in de 73 landen die hierover samenwerken zijn evenzeer alleen gemachtigd het digitale beeld te lezen voor controles. Zij mogen ook niet kopiëren of opslaan.
  3. De instanties die gemachtigd zijn de vingerafdrukken te lezen, kunnen dat niet doen in de fase van het aanmaken van de identiteitskaart. In die fase worden de vingerafdrukken noodgedwongen gedigitaliseerd en verzonden naar een tijdelijke databank bij het bedrijf dat de kaarten aanmaakt (dat gebeurt namelijk niet in het gemeentehuis). Maar alleen gemachtigde gebruikers, die nodig zijn voor de aanmaak, hebben toegang tot die databank die alleen mag dienen om de kaarten aan te maken.

Stelt dit mij gerust? Ja en nee.

Ja, omdat het Hof zeer expliciete verduidelijkingen heeft aangebracht die de persoonsgegevens beschermen. De ambitie van de wet wordt ingeperkt. Jan Jambon zal nog even moeten blijven dromen.

Nee, omdat, wel, je geeft een vinger en op een goeie keer pakken ze de arm. We moeten het hellend vlak van het verspreiden en gebruiken van persoonsgegevens sterk in het oog blijven houden. Zeker in het geval van vingerafdrukken, want dat zijn biometrische gegevens en die gaan over onze integriteit als persoon.

En nee, omdat een van de argumenten van het Grondwettelijk Hof vóór de wet het feit was dat de Europese Unie sowieso al wetgeving voor de invoering in heel de EU voorbereidt. Er is dus geen ontsnappen aan. En nog eens, het is een hellend vlak. Bij een volgende maatschappelijke crisis, bij een volgende aanslag, bij een volgende conservatieve regering zal de druk voor meer en verdergaande surveillance alleen verhogen. Vrees ik.

Al eerder heeft de overheid uitspraken van het Grondwettelijk Hof of de Raad van State soepel geïnterpreteerd of later op een hellend vlak gezet. Mocht dat gebeuren, dan is het arrest wel gefundenes Fressen voor advocaten om rechtszaken tegen de overheid in te spannen.

Nog even aan herinneren: het gaat om de afdrukken van de wijsvingers alleen.

Dit is het tweede artikel in een reeks van vijf.
1 - 2 - 3 - 4 - 5

[1] Wij, dat wil zeggen: een groepje van vier burgers, waaronder ikzelf, getrokken door Matthias Dobbelaere-Welvaert, privacyjurist, docent, auteur en een van de bezielers van Ministry of Privacy. De zaak voor het Grondwettelijk Hof werd voorbereid en gepleit door Mr. Geert Lenssens. Voor deze actie werd met crowdfunding via stopvingerafdruk.be meer dan 26.000 euro verzameld.