Vingerafdrukken op eID: de bezwaren

De vingerafdrukwet helpt mee een belangrijk rechtsprincipe om te keren. In plaats van haar burgers te beschermen gaat de overheid hen als verdachten behandelen.

Toch even de bezwaren in herinnering brengen tegen de wet op de vingerafdrukken op de identiteitskaart. En het waren echt niet alleen juristen en activisten die tegenstand boden. Ook de privacywaakhond kon de wet niet pruimen.

De strijd tegen identiteitsfraude werd door Jambon en De Crem als belangrijkste argument aangebracht. De toenmalige Privacycommissie (nu Gegevensbeschermingsautoriteit) verweet de regering dat ze daarvoor geen cijfers of andere gegevens inbracht. En dus dat de maatregel een buitenproportionele inbreuk op de privacy is. “Het nemen van vingerafdrukken van een volledige bevolking is geen onschuldige maatregel op het gebied van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Het is een intrusieve maatregel,” schreef de Privacycommissie in haar advies. Latere studies zouden uitwijzen dat er hooguit een tiental gevallen van identiteitsfraude per jaar zouden kunnen worden voorkomen.

Bovendien heeft de identiteitskaart een ander zeer goed middel om de identiteit te controleren: de foto, die al jaren goede diensten bewijst. Die ook een biometrisch gegeven is en bovendien ook op de chip van de ID-kaart staat.

Andere bezwaren, ook in onze zaak voor het Grondwettelijk Hof aangekaart, hebben te maken met technische zaken:

  • de opslag die voorzien was in databanken
  • de kopieën die politie en andere instanties zouden kunnen inlezen vanuit de chip en de opslag daarvan
  • de kwetsbaarheid van databanken voor lekken, ongeoorloofde toegang, diefstal en hacking
  • de duur van de bewaartijd.

De leeftijd van de betrokkenen kwam ook ter sprake: vanaf 12 jaar moeten kinderen hun vingerafdrukken geven. Zelden wordt vermeld dat deze wet ook een weerslag heeft op de persoonsgegevens van minderjarigen, jonge minderjarigen zelfs.

Een belangrijk rechtsprincipe wordt omgekeerd. Wij worden stilletjes aan verdachten tot onschuld bewezen is.

En, zeker niet in het minst: het omkeren van het belangrijke rechtsprincipe dat iedereen onschuldig is tot het tegendeel is bewezen. Deze vingerafdrukwet draagt net zoals andere maatregelen die privacy aanvallen, bij tot een klimaat waarin de overheid haar eigen burgers niet meer beschermt maar wantrouwt.

Wij worden allemaal stilletjes aan verdachten tot de onschuld bewezen is.

Zo kan een samenleving niet democratisch blijven functioneren. Dat de bevolking de overheid wantrouwt, daar is de rechtsstaat op voorzien door de scheiding der machten en verkiezingen. Dat de overheid de bevolking wantrouwt, leidt tot een samenleving van totalitaire surveillance.

En er is er ook nog Michael Van Peel. Iemand die het écht bevattelijk uitlegt. In 2013 al. Toen de vingerafdrukken alleen nog maar voor de reispas moesten dienen.

Wakker blijven. We blijven wakker.

Dit is het laatste artikel in een reeks van vijf.
1 - 2 - 3 - 4 - 5 


Vingerafdrukken op eID: de overheid moet de grondwet respecteren

De overheid gaat met de uitspraak van het Grondwettelijk Hof rekening moeten houden in elk uitvoeringsbesluit voor de toepassing van de vingerafdruk op de identiteitskaart.

Bij de wet die de vingerafdrukken naar de identiteitskaart brengt, zullen nog wat uitvoeringsbesluiten komen eer alles in de praktijk geregeld is. Privacy-juristen en wakkere burgers blijven waakzaam. De uitvoeringsbesluiten moeten het arrest van het Grondwettelijk Hof respecteren.

Er zullen nog diverse Koninklijke Besluiten volgen waarin de overheid verduidelijkt hoe en waar en wanneer in de praktijk vingerafdrukken worden gebruikt.

Die KB’s moeten rekening houden met de bepalingen van het arrest van het Grondwettelijk Hof van 14 januari 2021 dat een aantal bezwaren van van enkele mensenrechtenorganisaties en burgers (waaronder ikzelf [1]) heeft verworpen. Maar het Hof heeft niet alle bezwaren verworpen.

De overheid zal erop moeten toezien

  • dat de vingerafdrukken alleen gelezen mogen worden
  • dat ze niet mogen gekopieerd of opgeslagen worden (tenzij wat nodig is voor de aanmaak van de kaarten)
  • dat er geen nationale of andere databank van vingerafdrukken van alle burgers komt
  • dat de Europese privacywetgeving van toepassing is, die strenger is dan wat de ministers van Binnenlandse Zaken bij de goedkeuring van de wet ambieerden.

Elke gewone rechter kan die KB’s onderzoeken en desgevallend ongrondwettelijk beschouwen.

Tegenover een overheid die alle privacygrenzen aftast, staan rechters. En wakkere burgers.

Het Hof heeft een grens getrokken bij de Europese wetgeving. En daar moet de overheid zich aan houden.

Wij wakkere burgers gaan dus de toepassing van de wet in de praktijk in het oog houden.

In deze coronatijden maken we voortdurend oprispingen mee van regeringen, gouverneurs en burgemeesters die maatregelen aankondigen of uitvaardigen, die aanvallen lijken te zijn (of gewoon zijn) op de bescherming van de persoonlijke gegevens.

Crisissen zijn wel vaker aanleiding tot het inperken van vrijheden en het opgeven van persoonsrechten. Terreuraanslagen waren dat, de pandemie is dat, maar ook grote evenementen zoals Olympische Spelen. Frankrijk maakt zich al op voor Parijs 2024. Privacy-activisten zijn alert.

Dit is het vierde artikel in een reeks van vijf.
1 - 2 - 3 - 4 - 5 


[1] Wij, dat wil zeggen: een groepje van vier burgers, waaronder ikzelf, getrokken door Matthias Dobbelaere-Welvaert, privacyjurist, docent, auteur en een van de bezielers van Ministry of Privacy. De zaak voor het Grondwettelijk Hof werd voorbereid en gepleit door Mr. Geert Lenssens. Voor deze actie werd met crowdfunding via stopvingerafdruk.be meer dan 26.000 euro verzameld.

Vingerafdruk op eID, en toch blijft privacy rechtsprincipe

Anders dan de ministers wilden, zegt het Grondwettelijk Hof dat de strengere Europese privacywet wél van toepassing is op de vingerafdruk op de eID-kaart.

De wet die de vingerafdrukken naar de identiteitskaart brengt, springt te los om met het grondrecht van de privacy. Het Grondwettelijk Hof fluit de regering eigenlijk deels terug. De motivatie van het Hof is duidelijk en belangrijk.

Tijdens de minderheidsregeringen Michel I en II waren de ministers van Binnenlandse Zaken Jan Jambon en (na diens ontslag door het uittreden van de N-VA) Pieter De Crem enthousiaste verdedigers van de idee en de wet om onze vingerafdrukken verplicht op de identiteitskaart te laten opnemen. Beide rechts-conservatieve politici hadden het niet zo hoog op met de bescherming van het privéleven en de bescherming van de verwerking van gevoelige persoonsgegevens. Zij zagen de toepassing van de wet zeer ruim.

Het Grondwettelijk Hof heeft in zijn arrest van 14 januari 2021 heeft dan wel het bezwaar tegen die wet van enkele mensenrechtenorganisaties en burgers (waaronder ikzelf [1]) verworpen, maar het Hof aanvaardde wel uitdrukkelijk het standpunt van de klagers dat de vingerafdruk op de kaart een zaak van privacy is: “een inmenging in het recht op eerbiediging van het privéleven en in het recht op bescherming van persoonsgegevens“.

En wat meer is, het Hof fluit de regering terug die had gewild dat de Europese Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG, ook gekend in zijn Engelse afkorting GDPR) niet van toepassing zou zijn.

De AVG is wel van toepassing, stelt het Hof, “aangezien digitale vingerafdrukken biometrische gegevens uitmaken” in de zin van de AVG, is die Europese verordening van toepassing. De vingerafdrukken moeten dus omzichtig behandeld worden omdat het biometrische gegevens zijn. Lichamelijke gegevens die uniek zijn aan elke persoon en deel zijn van onze persoonlijke integriteit.

Anders dan de ministers wilden, zegt het Hof dat de strengere Europese GDPR wél van toepassing is.

Uiteraard waren wij teleurgesteld dat het Hof de hele vingerafdrukidee niet naar de prullenmand verwees. Maar deze duidelijke omschrijving hoe en waarom het gebruik van biometrische gegevens aan strengere privacyregels onderworpen moet blijven, verzachtte de teleurstelling, net zoals het duidelijke standpunt over alleen-lezen.

Het hellend vlak blijft bestaan. Een volgend wetsontwerp of wetsvoorstel kan alles weer op de helling zetten. Maar dit arrest is een duidelijke handleiding voor rechters wanneer zaken over de vingerafdruk voor de rechtbank worden gebracht.

Dit is het derde artikel in een reeks van vijf.
1 - 2 - 3 - 4 - 5 


[1] Wij, dat wil zeggen: een groepje van vier burgers, waaronder ikzelf, getrokken door Matthias Dobbelaere-Welvaert, privacyjurist, docent, auteur en een van de bezielers van Ministry of Privacy. De zaak voor het Grondwettelijk Hof werd voorbereid en gepleit door Mr. Geert Lenssens. Voor deze actie werd met crowdfunding via stopvingerafdruk.be meer dan 26.000 euro verzameld.