Dit moet je weten als je je vingerafdruk moet afgeven voor de eID

Dit moet je zeker weten wanneer het jouw beurt is om je vingerafdrukken te geven voor de nieuwe identiteitskaart.

Vingerafdrukken mogen op de identiteitskaart geplaatst worden. De regering heeft gelijk, vindt het Grondwettelijk Hof. Moeten we het verzet dan maar opgeven en de overheden laten begaan?

Niet helemaal. Op 14 januari 2021 heeft het Grondwettelijk Hof wel het bezwaar verworpen van enkele mensenrechtenorganisaties en burgers (waaronder ikzelf) tegen de wet van de vorige regering waarbij iedere burger verplicht zijn vingerafdrukken moet afstaan voor het elektronisch gedeelte van de identiteitskaart.

Maar het Grondwettelijk Hof veegde onze bezwaren niet allemaal van tafel en heeft de overheid een aantal werkpuntjes en aandachtspuntjes bezorgd. Drie interessante ingrepen van het Hof in problemen die wij [1] als eisende partij opwierpen.

Dit moet je zeker weten wanneer het jouw beurt is: het gaat om twee (2) vingerafdrukken, en wel de wijsvingers. Het Koninklijk Besluit is daarover duidelijk, ook over wat er moet gebeuren als die vingerafdrukken niet goed genoeg zijn of niet beschikbaar.

Laat het geen populair misverstand worden.
Alléén de wijsvingers.

Dit dreigt een populair misverstand te worden, omdat artikels hierover vaak worden geïllustreerd met een foto zoals deze hieronder – die ook en zelfs in De Juristenkrant verscheen.

Vergeet deze foto. Veel gebruikt maar foute illustratie in deze context. Voor de identiteitskaart mogen alleen de wijsvingers ingescand worden.

Mochten ze je in het gemeentehuis bij de aanvraag of de vernieuwing van de identiteitskaart vragen al je vingers in te scannen, dan mag je dat weigeren.

Kan je weigeren vingerafdrukken af te staan? Niet echt. Je kan een paar dingen overwegen.

Dit is het eerste artikel in een reeks van vijf.
1 - 2 - 3 - 4 - 5


[1] Wij, dat wil zeggen: een groepje van vier burgers, waaronder ikzelf, getrokken door Matthias Dobbelaere-Welvaert, privacyjurist, docent, auteur en een van de bezielers van Ministry of Privacy. De zaak voor het Grondwettelijk Hof werd voorbereid en gepleit door Mr. Geert Lenssens. Voor deze actie werd met crowdfunding via stopvingerafdruk.be meer dan 26.000 euro verzameld.

Vingerafdruk op eID, en toch blijft privacy rechtsprincipe

Anders dan de ministers wilden, zegt het Grondwettelijk Hof dat de strengere Europese privacywet wél van toepassing is op de vingerafdruk op de eID-kaart.

De wet die de vingerafdrukken naar de identiteitskaart brengt, springt te los om met het grondrecht van de privacy. Het Grondwettelijk Hof fluit de regering eigenlijk deels terug. De motivatie van het Hof is duidelijk en belangrijk.

Tijdens de minderheidsregeringen Michel I en II waren de ministers van Binnenlandse Zaken Jan Jambon en (na diens ontslag door het uittreden van de N-VA) Pieter De Crem enthousiaste verdedigers van de idee en de wet om onze vingerafdrukken verplicht op de identiteitskaart te laten opnemen. Beide rechts-conservatieve politici hadden het niet zo hoog op met de bescherming van het privéleven en de bescherming van de verwerking van gevoelige persoonsgegevens. Zij zagen de toepassing van de wet zeer ruim.

Het Grondwettelijk Hof heeft in zijn arrest van 14 januari 2021 heeft dan wel het bezwaar tegen die wet van enkele mensenrechtenorganisaties en burgers (waaronder ikzelf [1]) verworpen, maar het Hof aanvaardde wel uitdrukkelijk het standpunt van de klagers dat de vingerafdruk op de kaart een zaak van privacy is: “een inmenging in het recht op eerbiediging van het privéleven en in het recht op bescherming van persoonsgegevens“.

En wat meer is, het Hof fluit de regering terug die had gewild dat de Europese Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG, ook gekend in zijn Engelse afkorting GDPR) niet van toepassing zou zijn.

De AVG is wel van toepassing, stelt het Hof, “aangezien digitale vingerafdrukken biometrische gegevens uitmaken” in de zin van de AVG, is die Europese verordening van toepassing. De vingerafdrukken moeten dus omzichtig behandeld worden omdat het biometrische gegevens zijn. Lichamelijke gegevens die uniek zijn aan elke persoon en deel zijn van onze persoonlijke integriteit.

Anders dan de ministers wilden, zegt het Hof dat de strengere Europese GDPR wél van toepassing is.

Uiteraard waren wij teleurgesteld dat het Hof de hele vingerafdrukidee niet naar de prullenmand verwees. Maar deze duidelijke omschrijving hoe en waarom het gebruik van biometrische gegevens aan strengere privacyregels onderworpen moet blijven, verzachtte de teleurstelling, net zoals het duidelijke standpunt over alleen-lezen.

Het hellend vlak blijft bestaan. Een volgend wetsontwerp of wetsvoorstel kan alles weer op de helling zetten. Maar dit arrest is een duidelijke handleiding voor rechters wanneer zaken over de vingerafdruk voor de rechtbank worden gebracht.

Dit is het derde artikel in een reeks van vijf.
1 - 2 - 3 - 4 - 5 


[1] Wij, dat wil zeggen: een groepje van vier burgers, waaronder ikzelf, getrokken door Matthias Dobbelaere-Welvaert, privacyjurist, docent, auteur en een van de bezielers van Ministry of Privacy. De zaak voor het Grondwettelijk Hof werd voorbereid en gepleit door Mr. Geert Lenssens. Voor deze actie werd met crowdfunding via stopvingerafdruk.be meer dan 26.000 euro verzameld.

Vingerafdrukken op eID: de overheid moet de grondwet respecteren

De overheid gaat met de uitspraak van het Grondwettelijk Hof rekening moeten houden in elk uitvoeringsbesluit voor de toepassing van de vingerafdruk op de identiteitskaart.

Bij de wet die de vingerafdrukken naar de identiteitskaart brengt, zullen nog wat uitvoeringsbesluiten komen eer alles in de praktijk geregeld is. Privacy-juristen en wakkere burgers blijven waakzaam. De uitvoeringsbesluiten moeten het arrest van het Grondwettelijk Hof respecteren.

Er zullen nog diverse Koninklijke Besluiten volgen waarin de overheid verduidelijkt hoe en waar en wanneer in de praktijk vingerafdrukken worden gebruikt.

Die KB’s moeten rekening houden met de bepalingen van het arrest van het Grondwettelijk Hof van 14 januari 2021 dat een aantal bezwaren van van enkele mensenrechtenorganisaties en burgers (waaronder ikzelf [1]) heeft verworpen. Maar het Hof heeft niet alle bezwaren verworpen.

De overheid zal erop moeten toezien

  • dat de vingerafdrukken alleen gelezen mogen worden
  • dat ze niet mogen gekopieerd of opgeslagen worden (tenzij wat nodig is voor de aanmaak van de kaarten)
  • dat er geen nationale of andere databank van vingerafdrukken van alle burgers komt
  • dat de Europese privacywetgeving van toepassing is, die strenger is dan wat de ministers van Binnenlandse Zaken bij de goedkeuring van de wet ambieerden.

Elke gewone rechter kan die KB’s onderzoeken en desgevallend ongrondwettelijk beschouwen.

Tegenover een overheid die alle privacygrenzen aftast, staan rechters. En wakkere burgers.

Het Hof heeft een grens getrokken bij de Europese wetgeving. En daar moet de overheid zich aan houden.

Wij wakkere burgers gaan dus de toepassing van de wet in de praktijk in het oog houden.

In deze coronatijden maken we voortdurend oprispingen mee van regeringen, gouverneurs en burgemeesters die maatregelen aankondigen of uitvaardigen, die aanvallen lijken te zijn (of gewoon zijn) op de bescherming van de persoonlijke gegevens.

Crisissen zijn wel vaker aanleiding tot het inperken van vrijheden en het opgeven van persoonsrechten. Terreuraanslagen waren dat, de pandemie is dat, maar ook grote evenementen zoals Olympische Spelen. Frankrijk maakt zich al op voor Parijs 2024. Privacy-activisten zijn alert.

Dit is het vierde artikel in een reeks van vijf.
1 - 2 - 3 - 4 - 5 


[1] Wij, dat wil zeggen: een groepje van vier burgers, waaronder ikzelf, getrokken door Matthias Dobbelaere-Welvaert, privacyjurist, docent, auteur en een van de bezielers van Ministry of Privacy. De zaak voor het Grondwettelijk Hof werd voorbereid en gepleit door Mr. Geert Lenssens. Voor deze actie werd met crowdfunding via stopvingerafdruk.be meer dan 26.000 euro verzameld.